Ngoài việc nhận di sản theo di chúc, người thừa kế còn có thể hưởng di sản theo pháp luật. Đây là hình thức thừa kế được áp dụng trong những trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp. Dưới đây là thủ tục phân chia di sản thừa kế theo pháp luật mới nhất.
1. Khi nào phân chia di sản thừa kế theo pháp luật?
Theo quy định tại Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp sau:
– Không có di chúc;
– Di chúc không hợp pháp;
– Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
– Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc nhưng không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Đồng thời, thừa kế theo pháp luật áp dụng với các phần di sản:
– Không được định đoạt trong di chúc;
– Có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;
– Có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc…
Như vậy, khi hưởng thừa kế, pháp luật ưu tiên chia thừa kế theo di chúc và trong những trường hợp nêu trên, di sản thừa kế mới được chia theo pháp luật.
2. Ai được hưởng thừa kế theo pháp luật?
Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định. Theo đó, tại Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, những người thừa kế theo pháp luật được chia theo thứ tự 03 hàng thừa kế:
– Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
– Hàng thừa kế thứ hai: Ông bà nội, ngoại; anh, chị, em, ruột của người chết; cháu ruột gọi người chết là ông bà nội, ngoại;
– Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu gọi người chết là bác, chú, cô, dì ruột; chắt gọi người chết là cụ nội, ngoại.
Đặc biệt, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Và người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc do từ chối nhận di sản.
3. Hồ sơ, thủ tục phân chia di sản thừa kế theo pháp luật
Theo Điều 59 Luật Công chứng 2024, người thừa kế theo pháp luật có quyền yêu cầu công chứng văn bản phân chia di sản
Như vậy, thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo pháp luật tại tổ chức hành nghề công chứng, như sau:
Bước 1: Nộp hồ sơ
Người thừa kế chuẩn bị các loại giấy tờ sau:
– Các giấy tờ quy định khoản 1 Điều 42 (được sửa đổi bởi Luật Công chứng sửa đổi 2026) hoặc khoản 1 Điều 43 Luật Công chứng 2024:
1.Người yêu cầu công chứng nộp 01 bộ hồ sơ yêu cầu công chứng trực tuyến, trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính đến tổ chức hành nghề công chứng. Hồ sơ yêu cầu công chứng bao gồm các giấy tờ sau đây:
a) Dự thảo giao dịch;
b) Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu công chứng, gồm thẻ căn cước hoặc hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân khác để xác định nhân thân của người yêu cầu công chứng theo quy định của pháp luật;
c) Giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản hoặc bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật hoặc quyết định khác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc xử lý tài sản hoặc giấy tờ thay thế được pháp luật quy định đối với tài sản mà pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng trong trường hợp giao dịch liên quan đến tài sản đó;
d) Giấy tờ khác có liên quan đến giao dịch mà pháp luật quy định phải có.
Các giấy tờ quy định tại các điểm b, c và d khoản này là bản sao giấy hoặc bản sao điện tử hoặc bản chính điện tử.
Điều 43. Công chứng giao dịch do công chứng viên soạn thảo theo đề nghị của người yêu cầu công chứng
1.Người yêu cầu công chứng nộp 01 bộ hồ sơ theo quy định tại các điểm b, c và d khoản 1 Điều 42 của Luật này và nêu nội dung, mục đích giao kết giao dịch.
– Giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác theo quy định của pháp luật chứng minh người để lại di sản đã chết;
– Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản;
– Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản trong trường hợp di sản là quyền sử dụng đất hoặc tài sản pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu.
Bước 2: Công chứng viên kiểm tra hồ sơ
Công chứng viên kiểm tra, xác định:
Người để lại di sản có đúng là người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản hay không;
Người yêu cầu công chứng có đúng là người được hưởng di sản hay không.
Trường hợp có nội dung chưa rõ, công chứng viên có thể yêu cầu làm rõ, xác minh hoặc giám định theo quy định.
Bước 3: Niêm yết việc tiếp nhận công chứng văn bản phân chia di sản
Tổ chức hành nghề công chứng thực hiện niêm yết việc tiếp nhận công chứng văn bản phân chia di sản.
Công chứng viên chỉ được công chứng văn bản phân chia di sản sau khi có xác nhận đã hoàn thành việc niêm yết và không có khiếu nại, tố cáo liên quan đến việc phân chia di sản.
Bước 4: Công chứng văn bản phân chia di sản
Sau khi hoàn tất việc kiểm tra, xác minh và niêm yết, công chứng viên thực hiện công chứng văn bản phân chia di sản theo quy định.
Bước 5: Đăng ký chuyển quyền tài sản
Văn bản phân chia di sản đã được công chứng là căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện đăng ký chuyển quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản cho người được hưởng di sản.
Sau đó, Công chứng viên yêu cầu người thừa kế xuất trình bản chính các giấy tờ, hồ sơ đã nêu ở trên để kiểm tra, đối chiếu trước khi ký xác nhận vào lời chứng và từng trang của văn bản.
Khi hoàn tất hồ sơ, tổ chức hành nghề công chứng sẽ tiến hành thu phí, thù lao công chứng và trả lại bản chính của Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế hoặc Văn bản khai nhận di sản thừa kế cho người thừa kế.
– Phí công chứng được tính dựa trên giá trị di sản thừa kế nêu chi tiết tại Thông tư số 257/2016/TT-BTC;Thừa kế theo pháp luật chỉ áp dụng khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp.
Lưu ý: Thông tin trong bài viết nhằm mục đích tham khảo và phổ biến kiến thức pháp luật. Việc áp dụng quy định pháp luật đối với từng trường hợp cụ thể cần được xem xét trên cơ sở hồ sơ, tài liệu và tình tiết thực tế.
Luật sư khuyến nghị:
Người thừa kế nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để tránh kéo dài thủ tục.
Nếu có tranh chấp, nên yêu cầu Tòa án phân chia tài sản để bảo đảm quyền lợi.
Công chứng văn bản phân chia di sản là bước quan trọng để đăng ký chuyển quyền tài sản hợp pháp.
MKLaw hỗ trợ:
Tư vấn thủ tục thừa kế theo pháp luật và theo di chúc.
Soạn thảo văn bản phân chia di sản.
Đại diện khách hàng trong tranh chấp thừa kế tại Tòa án.
Nếu bạn cần tư vấn về thủ tục phân chia di sản thừa kế, hãy liên hệ với MKLaw để được hỗ trợ kịp thời.
MKLaw – Luật sư đi trước tài phiệt theo sau
- Trụ sở: 177 Trưng Nữ Vương, P. Hoà Cường, Tp. Đà Nẵng
- Hotline: 0773 11 22 33
