Giúp đỡ khách hàng và bạn đọc nắm bắt kịp thời các thay đổi quan trọng trong thủ tục hành chính, các luật sư của MKLaw xin phân tích và hướng dẫn 7 điểm mới đáng chú ý tại Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) dưới góc độ ứng dụng thực tế.
1. Quản lý điện tử: Dữ liệu có giá trị tuyệt đối
Điểm cốt lõi của dự thảo lần này được chuyển từ mô hình quản lý truyền thông (trang giấy) sang quản lý hoàn toàn bằng dữ liệu.
Pháp lý giá trị: Theo Điều 10 Dự thảo, dữ liệu hộ gia đình có giá trị tương đương với bản giấy trong mọi thủ tục hành chính và giao dịch dân sự. Thông tin trong hệ thống là căn cứ để xác định tình trạng hộ tịch của cá nhân.
Sự thay đổi: Vì lấy sổ giấy làm hình thức chính như Luật Hộ tịch 2014, hệ thống dữ liệu số tập trung sẽ là căn cứ duy nhất để xác định tình trạng hộ tịch của cá nhân.
Như vậy, quy định mới đã chuyển từ mô hình quản lý truyền thống sang quản lý hoàn toàn bằng dữ liệu, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia.
2. Đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú
Đây là sự thay đổi được nhận nhiều quan tâm nhất. Theo tài khoản 1 và tài khoản 2 Điều 8 Dự thảo, người dân có thể đăng ký hộ tịch tại bất kỳ Quận ban nhân dân (UBND) cấp xã nào trên toàn quốc mà không bị giới hạn bởi nơi thường trú hay tạm trú.
Cụ thể, Ủy ban nhân dân cấp xã có quyền đăng ký các công việc hộ tịch mà không bị giới hạn bởi nơi cư trú hoặc tạm trú của người dân. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là người có thẩm quyền ký giấy tờ tiền hộ và có thể ủy quyền cho người khác tùy thích tình hình thực tế tại địa phương.
Tuy nhiên, quyền này không áp dụng cho các loại giấy tờ quan trọng như Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử và các loại giấy tờ tiền có yếu tố nước ngoài.
Như vậy, trên cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử được kết nối toàn quốc, người dân có thể thực hiện đăng ký hộ tịch ở bất kỳ Quận ban nhân dân cấp xã nào, không phụ thuộc vào nơi cư trú, qua đó tạo ra lợi ích hơn trong quá trình thực hiện thủ tục.
Theo Điều 4 dự thảo, nội dung đăng hộ tịch bao gồm các xác nhận thông tin, sự kiện cơ sở của cá nhân như: khai sinh, kết hôn, giám hộ và giám sát giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, xác nhận tình trạng hôn nhân và khai tử.
Đồng thời, cơ quan hộ tịch nhưng thực hiện cập nhật thông tin vào Sổ hộ tịch và Cơ sở dữ liệu hộ tịch theo bản án, quyết định hoặc giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền cấp đối với các thay đổi như: thông tin hộ tịch, quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi con nuôi hoặc chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy kết hôn trái pháp luật hoặc công nhận nụ hôn;…
Trong khi đó, Điều 7 Luật Hộ tịch 2014 quy định việc đăng ký hộ tịch phải thực hiện tại cơ quan có thẩm quyền nơi cư trú của người yêu cầu.
Quy định mới đã xóa rào cản lợi ích lợi ích hành chính, tạo thuận lợi cho người dân làm việc, sinh sống ở nhiều địa phương khác nhau.
3. Cơ quan Nhà nước tự khai thác dữ liệu, không yêu cầu giấy tờ
Theo khoản 5 Điều 9 dự thảo:
-
-
- Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu điện tử, nghiên cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan, phù hợp với khả năng đáp ứng cơ sở dữ liệu, không yêu cầu cầu cống, xuất trình hoặc tải lên giấy tờ là thành phần hồ sơ, trừ trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác không đủ, không chính xác.
-
Như vậy, dự thảo chủ đề sản xuất cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm khai thác thông tin trong các cơ sở dữ liệu đã kết nối và không được yêu cầu dân tín hoặc sản xuất giấy tờ nếu thông tin đã có sẵn.
Trong khi đó, Điều 9 Luật Hộ tịch 2014 yêu cầu người dân phải phụ, xuất trình giấy tờ để chứng minh nội dung đăng ký hộ tịch.
4. Bổ sung cơ sở đăng ký hộ tịch tự động, chủ động
Tại Điều 16 (Đăng ký khai sinh) và Điều 21 (Đăng ký khai tử) của dự thảo đã cho phép thực hiện đăng ký hộ tịch theo phương pháp chủ động, dựa trên cơ sở dữ liệu từ cơ sở y tế hoặc cơ sở liên quan. Cụ thể theo khoản 2 Điều 16:
-
-
- Trường hợp trẻ em sinh ra tại cơ sở bệnh, chữa bệnh, đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai sinh theo quy định, dữ liệu được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ gia đình thì Ủy ban nhân dân cấp xã chủ động thực hiện đăng ký khai sinh.
-
Và theo khoản 2 Điều 21:
-
-
- Trường hợp cá nhân chết tại cơ sở y tế, chữa bệnh, đã cung cấp đủ nội dung đăng ký tử tử theo quy định, dữ liệu được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý điện tử thì Ủy ban nhân dân cấp xã chủ động thực hiện đăng ký khai tử.
-
Trong khi đó, Luật Hộ tịch 2014 không có quy định về cơ chế này, mà yêu cầu cá nhân hoặc gia đình phải trực tiếp đi đăng ký.
5. Xác định khai báo thông tin sinh viên là thông tin gốc của cá nhân
Theo khoản 2 Điều 10 dự thảo, thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc, làm căn cứ để xác định và thống nhất các thông tin trong tờ giấy khác của cá nhân.Cụ thể:
-
-
- Thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân. Mọi hồ sơ, giấy tờ, thông tin trong cơ sở dữ liệu khác của cá nhân có nội dung về họ, chữ đệm, tên; ngày, tháng, năm sinh; nơi sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch; số cá nhân định nghĩa; quê quán; quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với thông tin khai sinh của người đó. ..
-
Trong khi đó, Luật Hộ tịch 2014 chưa xác định rõ vai trò này, dẫn đến thực tế có thể xảy ra không thống nhất giữa các tờ giấy.
6. Quy định rõ quyền khai thác, sử dụng da liệu hộ tịch
Điều 27 dự thảo quy định về việc khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch như sau:
– Cá nhân được khai thác thông tin của mình trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch.
– Cơ quan nhà nước có thẩm quyền được khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đó.
– Cơ quan, tổ chức, cá nhân không thuộc 2 trường hợp trên khi khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch phải được đồng ý của cơ quan đăng ký, quản lý hộ ti và cá nhân là chủ thể của thông tin được khai thác thác.
Trường hợp khai thác thông tin của người chưa thành niên, người bị mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người được tuyên bố mất tích, người đã chết phải được đồng ý của cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch và một trong những người đại diện hợp pháp, người thân thích của cá nhân đó…
Như vậy, theo đề xuất thì cá nhân được khai thác dữ liệu của mình và Tổ chức chỉ được khai thác khi có sự đồng ý của cá nhân hoặc theo quy luật pháp
Trong khi đó, Luật Hộ tịch 2014 chưa có công cụ xác định vấn đề này.
7. Phân cấp thẩm quyền cho UBND cấp xã trong đăng ký hộ tịch
Dự thảo Luật Hộ tịch đã bỏ cấp huyện và chuyển toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch về UBND cấp xã, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền mới.
Theo Điều 3 dự thảo, cơ quan đăng ký hộ tịch trong nước chỉ còn UBND cấp xã, không còn UBND cấp huyện như quy định tại Luật Hộ tịch 2014. Trên cơ sở đó, các thẩm quyền trước đây thuộc cấp huyện đã được chuyển xuống cấp xã, bao gồm:
– Đăng ký hộ tích có yếu tố nước ngoài (mối hôn, khai sinh, nhận cha mẹ con…)
– Đăng ký khai sinh trong các trường hợp đặc biệt, có yếu tố nước ngoài
– Đăng ký nhận cha, mẹ, con; giám hộ có yếu tố nước ngoài
– Thay đổi, cải cách chính hộ tich cho mọi đối tượng (không còn phân độ tuổi như trước)
– Ghi vào Sổ hộ tịch các sự kiện đã được giải quyết ở nước ngoài
– Đăng ký khai tử có yếu tố nước ngoài
Nội dung này trước đây thuộc thẩm quyền UBND cấp huyện theo Luật Hộ tịch 2014) được giao thống nhất cho UBND cấp xã.
Lộ trình triển khai
Dự kiến mục tiêu xác định đến ngày 01/01/2029 sẽ phát triển hệ thống tốt nhất đăng ký hộ tịch điện tử hoàn toàn trên toàn quốc. Đây là bước đi quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia, giúp tinh gọn bộ máy và tối ưu hóa công việc dịch vụ.
Lời khuyên của Luật sư MKLaw: Việc chuyển đổi dữ liệu số là tất yếu. Để tránh sai sót thông tin sau đây, MKLaw khuyến nghị quý khách hàng nên chủ động nói lại thông tin trên Giấy khai sinh bản gốc để đảm bảo tính thống nhất với các tờ báo tùy thân khác.
Nội dung trên đây mang tính chất tham khảo dựa trên phiên bản mới nhất. Để được tư vấn chi tiết về các thủ tục hộ tịch, quý khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp với đội luật sư của MKLaw.
MKLaw – Hành lang pháp lý vững chắc cho quyền lợi của bạn!
